Podizanje Hilandara iz pepela: Godišnjica požara i velika obnova nemanjićke zadužbine

Ne ponovilo se. Ni ta noć u kojoj je bijesnio požar, ni to jutro kada je Hilandar osvanuo sav u pepelu.

Ne ponovilo se. Ni ta noć u kojoj je bijesnio požar, ni to jutro kada je Hilandar osvanuo sav u pepelu. Ne ponovio se više ni taj mart 2004. godine, jer samo 13 dana posle svetogorske svetinje, gorele su crkve i manastiri na Kosovu i Metohiji: Bogorodica Ljeviška, manastir Svetih arhangela, Devič, uništeno je u tom martovskom pogromu 35 svetinja, a 19 ljudi je ubijeno.

Požar u Hilandaru bijesnio je cijelu noć 3. na 4. mart, a bratstvu koje se borilo protiv vatre prvi su u pomoć pritekli Svetogorci iz susjednih manastira, a kasnije i vatrogasci. Prema onome što danas znamo, vatru je izazvala gvozdena peć u jednoj od soba konaka u zgradi Igumenarije. Primijetivši plamen u keliji na donjem spratu, Hilandarci su odmah počeli da ga gase i uspjeli da se izbore s njim. Ali, onda su primijetili plamen koji kulja ispod krova Igumenarije i shvatili da se požar već razbuktao. Gonjen vetrom, požar je brzo počeo da se širi po objektima spojenim drvenim krovovima. Uskoro su počeli da gore redom susjedna Dohija, Veliki konak, ulazni kompleks, Bijeli konak. Do trenutka kada je požar ugašen, u plamenu je nestalo više od polovine zgrada srpske carske lavre.

Danas je obnovljeno oko 80 odsto izgorelih objekata. Svjetska ekonomska kriza 2008. ozbiljno se odrazila na priliv sredstava za obnovu svetogorske svetinje, ali niko nije mogao ni da nasluti šta će 2020, godina pandemije virusa korona, donijeti cijelom svijetu, pa i graditeljima Hilandara. Prvi put od požara 2004. prekinuli smo radove, prije svega zbog tzv. zaključavanja i opšte zdravstvene nesigurnosti, koja je posebno prijetila svima koji su se zatekli izvan svoje otadžbine, kaže Milivoj Ranđić, direktor Zadužbine Svetog manastira Hilandara.

Stali samo na početku pandemije

– Pretpostavili smo probleme sa snabdijevanjem građevinskim materijalom i životnim namirnicama, kao i da će uslovi za boravak i radove postati još teži. Takođe, zbog vanrednog stanja, kada se po sili zakona zaključavaju isplate sredstava od strane države, pa i sredstva za radove na obnovi, nastavak aktivnosti prerastao bi u neizdrživo materijalno opterećenje za manastir Hilandar. Posle prvog udara pandemije, sredinom juna nastavili smo radove i nismo ih prekidali do kraja godine. Grčke vlasti su pomogle i omogućile ulazak radnika, a sredstva su obezbijeđena zahvaljujući brizi Ministarstva kulture Srbije, ali i brojnim prijateljima Hilandara koji su pružili dodatnu podršku. Iako smo Trpezariju završili do kraja godine, nismo uspjeli da izvedemo opremanje glavne kuhinje, kao što nismo mogli da realizujemo ni sve planove na konaku Dohija – naglašava Ranđić.

Obnova Hilandara po mnogo čemu je specifična, prije svega zbog lokacije na kojoj se radovi izvode: dopremanje građevinskih mašina i materijala na Svetu Goru teško je izvodljivo, komplikovano je obezbijediti dokumentaciju za radnike. Objekti koji se obnavljaju, takođe, moraju biti istovjetni kakvi su bili prije požara, urađeni istim materijalima. Prvi tako obnovljen izgoreli objekat bio je konak iz 1814, nazvan Sinodik po sali za sastanke Sveštenog sabora manastira. On je u cjelosti završen 2010. godine. Najveći u požaru stradali objekat Veliki konak, koji ukupno ima više od 4.000 kvadratnih metara površine, završen je tri godine kasnije, a 2019. osveštan je u potpunosti obnovljeni Beli konak iz vremena kralja Milutina (14. vek) – objekat koji je najviše i stradao u požaru. Osim toga, rekonstruisan je u vatri oštećen ulazni kompleks.

– Ne samo ova, nego i čitavo vrijeme do 2023. biće u znaku obnove Dohije i Igumenarije, koji su preostali za rekonstrukciju. Manastirska Trpezarija, Igumenarija i Dohija čine jugozapadnu cjelinu manastirskog utvrđenja, povezane su masivnim spoljnim bedemskim zidom, kao četvrtim objektom cjeline, i njihove zajedničke statičke slabosti su suštinski uzrok požara. To je i glavni razlog zbog koga je Trpezarija bila predmet obimne rekonstrukcije i statičke sanacije, iako je u samom požaru pretrpjela manja oštećenja. U toku sanacije otkriveni su ranije nepoznati djelovi objekata zatrpani ispod naslaga zemlje i šuta nastalih nakon požara u 18. veku. Projektima smo sada trajno riješili Ahilovu petu zaštite nasleđa manastirskog utvrđenja. Svi koji prate podizanje Hilandara iz pepela, a posebno manastirsko bratstvo, vjeruju u sposobnost našeg tima da uspješno privede istorijski poduhvat obnove Hilandara svome kraju – ističe Milivoj Ranđić.

Harmonija uprkos gradilištu

– Na Svetoj Gori sve se organizuje prema drevnom manastirskom poretku i ako bi se procenjivalo organizaciono, sve funkcioniše kao sat. Od bogosluženja, rasporeda trpeza, izvršavanja poslušanja, pa do ličnog vremena monaha sve je uvremenjeno, logično i usklađeno. S time je usklađeno i naše gradilište i prilagodio se život radnika među monasima. Radni dani prate kalendar crkvenih praznika, trpeza postove, a organizacija boravka i slobodnog vremena činjenicu da je sredina neobično izolovana. Međutim, iako je sve harmonično ne može se poreći da je gradilište opterećenje za manastir i dovoljno je da pomenemo da, budući da struju obezbjeđujemo iz agregata, jer Hilandar i Sveta Gora nisu povezani na elektromrežu, ni tišina ne može biti apsolutna – kaže Ranđić.

Sveta carska lavra manastir Hilandar nalazi se na teritoriji Republike Grčke, pod duhovnim je okriljem Vaseljenske patrijaršije, ima samostalnu upravu kao i druge svetogorske svetinje, ali je u onome što je najvrednije – srpski manastir. Zbog toga njegova obnova ne treba da bude ograničena na nekoliko godina, već treba da preraste u stalnu brigu o jednom od bisera srpske duhovnosti, kulture i tradicije.

Jelena Čalija/Politika

Povezane vijesti

Matija i Oliver: Bratska tuga

Oliver Šarkić se oprostio do brata blizanca Matije Crna Gora tuguje, ali šok, tuga i nevjerica su u cijeloj svjetskoj fudbalskoj porodici. I šire… Prepozanti