Stevan Labudović – umjetnik, drug i nacionalni heroj Alžira

Na kraju duge pogrebne povorke u smiraj novembra 2017, dvojica oficira Narodne nacionalne armije predali su gospođi Labudović zastavu kojom je kovčeg bio prekriven. Nije bila ni jugoslovenska; ni zastava Crne Gore, pa ni Srbije, tog dana na beogradskom Novom groblju

Filmski autori i snimatelji mogu biti među najvećim herojima rata i borbe za slobodu jedne zemlje. Pa neki među njima mogu biti i Crnogorci… Ali, ne i u Crnoj Gori.

Ili ovako: sa 83 kilometra filmske trake, 27 filmova i 274 fotografije, može se tačno premjeriti doprinos jednog borca za slobodu.

Na kraju duge pogrebne povorke u smiraj novembra 2017, dvojica oficira Narodne nacionalne armije predali su gospođi Labudović zastavu kojom je kovčeg bio prekriven. Nije bila ni jugoslovenska, za Titovog ličnog fotografa; ni zastava Crne Gore, za Beranca – pa ni Srbije, tog dana na beogradskom Novom groblju.

Stevan Labudović toliko je Alžiru važan, da je više od pola vijeka nakon nezavisnosti, najveća država Afrike njegovom djelu posvetila fond u okviru Nacionalnog arhiva. Prije više od deceniju, tokom proslave pola vijeka nezavisnosti, njegovi filmski radovi izloženi su u alžirskom Muzeju savršene umjetnosti. Za Alžirce, njegovo ime je stvar intime poput najdražeg gosta. Stevanov prijatelj, alžirski predsjednik Huari Bumedijen, kumovao je njegovoj kćerci Idi.

Put do Alžira Stevan nije mogao ni naslutiti. Sin beranskog knjižara Miljana sa 17 godina stupio je u narodnooslobodilačku borbu, pa nakon rata – na studije filma. Potom je filmski snimatelj i producent postao Titov lični fotograf na „Putu mira“, preko Indije, Burme, Indonezije, pa Egipta, Britanije, do Amerike i Kanade. Ti snimci zore Pokreta nesvrstanih – to je skoro sve iz ruke i sa kamere Stevana Labudovića.

E, Titov čovjek od povjerenja dobio je zadatak da 1959. pođe u Alžir – i svijetu pošalje sliku istine o borbi Arapa i Berbera za slobodu. Ono što je trebalo da bude dva mjeseca, potrajalo je do 1962. i konačne nezavisnosti; od momenta kada je Stevan, uz fotoaparat i kameru, u ruke i pušku prihvatio. Od tada i već tokom rata, za Alžirce je priča o njemu postala mit. Evropljanin, pa još umjetnik, koji je u njihovoj borbi protiv francuskih kolonista bio više od saveznika – drug, jedan od njih!

I naravno da su jednog takvog revolucionara Labudovića Alžirci tijelima branili. I shvatili, negdje usput, da im je dragocjeniji od generala i političara. Jer, što ima, pobogu, moćnije od filmske kamere – i oka spremnog da zabilježi ratnu stvarnost, tu na prvoj liniji borbe. Pa da ta slika stigne da obiđe i cijeli svijet.

Naravno da je na filmskoj traci Stevana Labudovića nešto istina, a nešto propaganda – i tako je moralo i biti od momenta kad jedan autor mimo bilo čije naredbe odabere stranu. Pa film doživi ne kao cilj sam po sebi – nego kao sredstvo jedne revolucije. Upravo takav, kao autor filma koji nastaje na vojnom bojištu, filma kao oružja ubojitijeg od bajoneta – Stevan Labudović je i interesantan filmskom svijetu.

O Stevanu u Crnoj Gori znaju uglavnom Beranci. Njegov je izbor bio, nakon kompletne karijere u „Filmskim novostima“, da živi daleko od javnosti u beogradskom predgrađu. Daleko od toga da je u tim godinama bježao od pažnje, naprotiv; Labudović, jednostavno, nikoga nije pretjerano interesovao.

Tako je i žestoka ironija, o nama samima, da je početna tačka nastanka filmova „Nesvrstani“ i „Filmske gerile“ Mile Turajlić, autorke mlađe generacije regiona, bio Alžir. Upravo tamo Mila je prvi put srela Stevana. I započela dug put sa tim karakternim starcem – ne samo snimanja dokumentarca o njemu. Već i svojevrsnog sistematizovanja segmenta njegovog autorstva, koje je skupljalo prašinu po beogradskim arhivama.

Na kraju se Stevan, u 92. godini, negdje 2017. i izvinjavao Miloj što neće biti tu, da zajednički zaokruže taj rad… Pa ipak, ubrzo stiže u Podgoricu, da kroz njena dva dokumentarca, koji čine svojevrsan diptih „Non-Aligned & Ciné-Guerrillas: Scenes from the Labudović Reels“, 7. juna otvori i 15. juna zatvori festival Underhill. I da ga Crnogorci konačno upoznaju i ugledaju; na filmu, kako je najstvarnije i najprirodnije

(Pobjeda)

Povezane vijesti