Dok je prošla godina donijela oštar rez u prilivu stranog kapitala u veći dio jugoistočne Evrope, Crna Gora i Albanija zabilježile su suprotan trend i privukle rekordne iznose stranih direktnih investicija (SDI), ponajviše zahvaljujući eksploziji na tržištu nekretnina.
Iako globalne turbulencije uzimaju danak širom regiona, crnogorska ekonomija uspjela je da ostvari rast neto priliva od osam odsto, dostižući cifru od 531 milion eura, čime se pozicionirala kao jedna od rijetkih otpornih tačaka na investicionoj mapi Zapadnog Balkana.
Unutar te ekonomske slike, Ruska Federacija ostaje neprikosnoveni lider po prilivu novca u Crnu Goru, što predstavlja svojevrsni geopolitički paradoks. Prema zvaničnim platnim bilansima Centralne banke Crne Gore (CBCG), građani i kompanije iz Rusije svake godine kontinuirano investiraju između 100 i 130 miliona eura u domaću ekonomiju. Ovaj stabilan priliv ne jenjava uprkos tome što je Podgorica uvela stopostotne sankcije Moskvi i zatvorila vazdušni prostor. Razlog leži u činjenici da preko 80 odsto ruskog kapitala ide isključivo na pasivno tržište nekretnina, primarno na primorju, a transakcije se uspješno obavljaju alternativnim rutama – preko banaka u trećim zemljama poput UAE, Turske i Srbije, ili unosom gotovine u okviru zakonskih limita.
U periodu prije uvođenja sankcija i zaoštravanja geopolitičkih odnosa, strane direktne investicije iz Ruske Federacije u Crnu Goru imale su potpuno drugačiji strukturni i ekonomski karakter, dostižući svoj istorijski vrhunac tokom čuvenog “investicionog buma” nakon sticanja nezavisnosti. U tim godinama, prvenstveno od 2006. do 2008. godine, ruski kapital nije bio pasivan niti ograničen samo na kupovinu privatnih apartmana i kuća duž primorja; naprotiv, radilo se o masovnim, stotinama miliona eura vrijednim korporativnim ulaganjima u strateške državne resurse, industrijske gigante poput Kombinata aluminijuma Podgorica (KAP) i Rudnika boksita Nikšić, kao i u velike hotelske komplekse poput “Asa” u Perazića dolu ili “Splendida” u Bečićima. Prema podacima Centralne banke Crne Gore, ruske investicije su tada na godišnjem nivou nerijetko prelazile i 200 miliona eura, čineći više od četvrtine ukupnog priliva SDI u zemlju, čime je Moskva tada direktno diktirala makroekonomsku stabilnost, kretanje bruto domaćeg proizvoda i kreiranje hiljada radnih mjesta u realnom sektoru Crne Gore.
Pored Rusije, u samom vrhu SDI nalazi se i Srbija, koja je sa 142 miliona eura ulaganja postala najveći pojedinačni institucionalni investitor, pozicionirajući se ispred Turske i Njemačke. Ipak, dok Srbija investira u širok spektar od trgovine i medija do bankarstva, ukupna crnogorska struktura SDI pati od prenaglašene koncentracije, jer investicije u nekretnine čine čak 497 miliona eura od ukupnog priliva. To brine ekonomske analitičare jer izostaju tzv. „greenfield“ investicije u proizvodnju koje stvaraju trajna radna mjesta.
Podaci regionalne analize portala Lidermedia (Lidermedia.hr) pokazuju koliko je crnogorski i albanski rast izolovan slučaj u odnosu na komšiluk. Albanija prati sličan spreg nekretnina sa skokom na 1,63 milijarde eura priliva (gdje predvodi Holandija), dok ostatak regiona bilježi dramatične dvocifrene padove.
Hrvatska je pretrpjela pad od čak 37 odsto, zaustavivši se na 2,63 milijarde eura, uglavnom zbog povlačenja novca iz farmaceutske industrije i finansijskog sektora. Još drastičniji slom zabilježila je Srbija, gdje su neto strane investicije pale na 2,28 milijardi eura – što je gotovo upola manje nego godinu ranije. Narodna banka Srbije ovakav trend pripisuje globalnom protekcionizmu, ali i unutrašnjim političkim tenzijama, iako EU tamo i dalje drži dvije trećine ukupnog kapitala.
Pad investicija pogodio je i Sjevernu Makedoniju, koja je skliznula na 467,5 miliona eura (nakon 1,2 milijarde godinu ranije), uglavnom zbog međukompanijskog dužničkog razduživanja. Bosna i Hercegovina nastavlja svoj višegodišnji silazni trend sa privučenih 536,9 miliona eura za devet mjeseci, gdje je Njemačka preuzela lidersku poziciju od Hrvatske. Sa druge strane, Slovenija pokazuje stabilnost sa 0,6 milijardi eura neto priliva u tri kvartala. Njena pozicija je specifična jer je sa ukupnim stranim kapitalom od 34,4 odsto BDP-a daleko manje zavisna od vanjskog novca nego Hrvatska, gdje taj udio iznosi čak 66,1 odsto.
Izvor: Dan